وب 3 چیست و چه تفاوتی با وب 2 و وب 1 دارد؟ وب ۳ نسل جدید اینترنت است که غیرمتمرکز است و کنترل آن در دست کاربران است، برخلاف وب ۱ و وب ۲ که بیشتر تحت سلطه پلتفرم ها بود.
وب 3 چیست و چه تفاوتی با وب 2 و وب 1 دارد؟ وب ۳ نسل جدید اینترنت است که غیرمتمرکز است و کنترل آن در دست کاربران است، برخلاف وب ۱ و وب ۲ که بیشتر تحت سلطه پلتفرم ها بود. در این مقاله از نایس کدرز توضیح می دهیم وب ۳ چیست و چه تغییراتی در آینده اینترنت ایجاد می کند؛ با ما همراه باشید.
وب 3 چیست ؟
وب۳ اصطلاحی است که برای توصیف نسل بعدی اینترنت بهکار میرود؛ نسلی که بر پایه فناوری بلاکچین شکل گرفته و مالکیت، مدیریت و کنترل آن بهصورت غیرمتمرکز و جمعی در اختیار کاربران و مشارکتکنندگان شبکه قرار دارد.
همان طور که میدانید، اینترنت همواره در حال رشد و تحول است. اما این تغییرات فقط به وب سایت ها و پلتفرمهایی که محبوب می شوند یا از رونق می افتند محدود نیست؛ بلکه کد و زیرساختی که اینترنت بر پایه آن ساخته شده نیز بهطور مداوم در حال دگرگونی است. در چند سال اخیر، برخی آیندهپژوهان حوزه فناوری از «وب۳»—اصطلاحی که توسط دانشمند علوم کامپیوتر، گاوین وود، ابداع شده—بهعنوان نشانهای از آینده اینترنت یاد کردهاند.
وب ۳ مفهومی است از یک اینترنت جدید و غیرمتمرکز که بر بستر بلاکچینها ساخته میشود؛ بلاکچینها دفترکلهای توزیعشدهای هستند که بهصورت جمعی توسط مشارکتکنندگان شبکه کنترل میشوند. به دلیل ماهیت مشارکتی بلاکچینها، در صورت تحقق کامل وب۳—که برخی اجزای آن هماکنون نیز وجود دارد—این تحول، دستکم از نظر تئوریک، آغازگر عصر جدیدی از اینترنت خواهد بود؛ عصری که در آن دسترسی و استفاده از اینترنت توسط شبکههای مبتنی بر جامعه مدیریت می شود، نه مدل متمرکز فعلی وب۲ که تحت سلطه تعداد محدودی از شرکتهای بزرگ قرار دارد.
وب 3 چیست ؟
از سال ۲۰۱۸، شتاب و توجه به مؤلفههای وب۳ در حوزه هایی مانند سرمایهگذاریهای سهامی، جستوجوهای آنلاین، ثبت اختراعات، انتشارات علمی، فرصتهای شغلی و پوشش رسانهای بهطور چشمگیری افزایش یافته است. صنعت خدمات مالی در خط مقدم توسعه فناوریها و داراییهای نوظهور وب۳ قرار داشته است؛ به طوری که در مقطعی، حجم روزانه تراکنشهای پردازششده در صرافیهای موسوم به امور مالی غیرمتمرکز (DeFi) از ۱۰ میلیارد دلار فراتر رفت. با این حال، همانطور که خواهیم دید، روند پیشرفت وب۳ همواره پیوسته و یکنواخت نبوده است.
اگر هنوز دقیقا نمی دانید وب۳ چیست، تنها نیستید. بر اساس یک نظرسنجی انجامشده توسط Harvard Business Review در سال ۲۰۲۲، نزدیک به ۷۰ درصد از بیش از ۵۰ هزار پاسخدهنده اذعان کردهاند که شناخت روشنی از وب ۳ ندارند. در این مقاله توضیحی، با مفهوم وب۳، فرصتها و ریسکهای آن، و اینکه آیا و چه زمانی به بلوغ خواهد رسید، بیشتر آشنا خواهید شد.
وب ۱ و وب ۲ چیست؟
پیش از آنکه به وب ۳ بپردازیم، لازم است درک روشنی از وب ۱ و وب۲ داشته باشیم. وب۱ نخستین نسخه از اینترنت بود که در دهه ۱۹۹۰ و اوایل دهه ۲۰۰۰ گسترش یافت. بخش عمده وب ۱ بر پایه «پروتکلهای باز» ساخته شده بود؛ یعنی روشهایی برای تبادل اطلاعات که همگان میتوانستند از آنها استفاده کنند، نه فقط یک نهاد یا سازمان خاص. در آن دوره، کاربران عمدتا از اینترنت برای مطالعه صفحات وب و گفتوگو با دوستان یا افراد ناشناس استفاده میکردند. با گذشت زمان، افراد و شرکتها بهتدریج از اینترنت برای تجارت الکترونیک و همچنین پژوهشهای علمی و دانشگاهی بهره گرفتند.
وب ۱ و وب ۲ چیست؟
وب۲ در اواسط دهه ۲۰۰۰ شکل گرفت؛ زمانی که نسل جدیدی از شرکتهای اینترنتی مانند فیسبوک، توییتر (اکنون X) و ویکیپدیا به کاربران این امکان را دادند تا خودشان تولیدکننده محتوا باشند. اما این پلتفرمهای اجتماعی بهظاهر رایگان، هزینهای پنهان داشتند؛ هزینهای که بسیاری از کاربران از آن آگاه نبودند. این شرکتها فعالیتها و دادههای کاربران را از طریق فروش به تبلیغ دهندگان درآمدزایی کردند، در حالی که کنترل کامل تصمیمگیریها درباره عملکرد، سیاستها و حاکمیت پلتفرمها را در اختیار خود نگه داشتند.
وب ۱ و وب ۲ چیست؟
چه فناوری هایی از وب ۳ پشتیبانی می کنند؟
وب۳ تصویری از اینترنت آینده را ترسیم میکند که بر پایه نسل جدیدی از فناوریها بنا شده است. سه فناوری اصلی که زیربنای وب۳ را شکل میدهند عبارتاند از:
بلاک چین (Blockchain): بلاکچین یک دفترکل دیجیتال، توزیعشده و غیرمتمرکز است که در یک شبکه رایانهای وجود دارد و ثبت تراکنشها را امکان پذیر میسازد. با اضافه شدن دادههای جدید به شبکه، یک «بلاک» جدید ایجاد شده و بهصورت دائمی به زنجیره افزوده میشود. سپس تمام گرههای شبکه بهروزرسانی میشوند تا این تغییر را منعکس کنند. در نتیجه، این سیستم به یک نقطه کنترل یا نقطه شکست واحد وابسته نیست.
قرارداد های هوشمند (Smart Contracts): قراردادهای هوشمند برنامههای نرم افزاری هستند که بهمحض تحقق شرایط از پیش تعیینشده—مانند مفاد توافقشده میان خریدار و فروشنده—بهصورت خودکار اجرا میشوند. این قراردادها بهصورت کد بر روی بلاکچین ثبت میشوند و امکان تغییر یا دستکاری آن ها وجود ندارد.
دارایی ها و توکن های دیجیتال (Digital Assets & Tokens): این داراییها ارزشمند هستند اما فقط به شکل دیجیتال وجود دارند. از جمله آنها میتوان به ارزهای دیجیتال، استیبلکوینها، ارزهای دیجیتال بانکهای مرکزی (CBDC) و توکنهای غیرقابلمعاوضه (NFT) اشاره کرد. همچنین نسخههای توکنیزهشده داراییهای واقعی مانند آثار هنری، بلیت کنسرتها یا رویدادهای ورزشی را نیز شامل میشوند.
چه فناوری هایی از وب ۳ پشتیبانی می کنند؟
نمونه هایی واقعی از وب ۳ در دنیای امروز
تعداد تراکنشهای مبتنی بر وب۳ همچنان در حال افزایش است. بر اساس گزارش «چشمانداز روند های فناوری مککنزی ۲۰۲۳»، چند نمونه شاخص عبارت اند از:
در نوامبر ۲۰۲۲، بانک JPMorgan Chase نخستین تراکنش برونمرزی مبتنی بر بلاکچین خود را با استفاده از سپردههای توکنیزهشده دلار سنگاپور و ین ژاپن انجام داد. این معامله بخشی از پروژه Guardian و با همکاری بانک DBS بود.
شرکت Securitize با همکاری شرکت سرمایهگذاری KKR یک صندوق سرمایه گذاری توکنیزه شده روی بلاک چین Avalanche راه اندازی کرد. این اقدام با دیجیتالیسازی فرایندها، امکان دسترسی سرمایهگذاران خرد به سرمایهگذاری خصوصی را افزایش میدهد.
برند ورزشهای الکترونیکی 100 Thieves یک NFT از گردنبند الماس را به هوادارانی ارائه داد که ظرف ۷۵ ساعت یک کیف پول دیجیتال ایجاد کردند؛ بیش از ۳۰۰ هزار نفر این NFT را دریافت کردند.
نایکی پس از خرید استودیوی وب۳ RTFKT در سال ۲۰۲۱، پلتفرم وب۳ خود با نام .Swoosh را در سال ۲۰۲۲ راهاندازی کرد و NFTهای مبتنی بر بلاکچین را به مشتریان عرضه نمود. این پلتفرم فضایی برای معرفی محصولات جدید و اشتراکگذاری طراحیهای دیجیتال است.
نمونه هایی واقعی از وب ۳ در دنیای امروز
آیا وب ۳ همان متاورس است؟
خیر، دقیقا یکسان نیستند. به گفته متیو بال، متخصص فناوری، وب۳ به پایگاههای داده غیرمتمرکز و معماری سیستمها اشاره دارد، در حالی که متاورس یک الگوی جدید از رایانش و شبکهسازی محسوب میشود. هر دو ممکن است جایگزین اینترنت امروزی شوند، اما تحقق کامل آنها هنوز فاصله زیادی دارد.
چالش ها و نگرانی های وب۳
با وجود استقبال پیشگامان فناوری، پذیرش اولیه وب ۳ با چالشهای متعددی همراه است که با گسترش این فناوریها احتمالا بیشتر هم خواهد شد. مهمترین چالشها عبارتاند از:
مقررات در حال تحول: نهادهای نظارتی در حال تدوین قوانین مربوط به حمایت از مصرفکننده و سرمایه گذار، اعتبار حقوقی قراردادهای مبتنی بر بلاکچین و استانداردهای احراز هویت و مبارزه با پولشویی هستند.
ارزش پیشنهادی و تجربه کاربری: در مقایسه با محصولات وب۲ که طی دو دهه بهینه شدهاند، تجربه کاربری وب ۳ هنوز ضعیفتر است و کاربرد واقعی برخی محصولات مانند NFT ها برای بسیاری از کاربران و کسبوکارها روشن نیست.
حمایت از مصرفکننده: شکست برخی پروژههای وب۳، توجه قانونگذاران و افکار عمومی را بیش از پیش به مسئله حفاظت از کاربران و سرمایهگذاران جلب کرده است.
در نهایت، وب۳ راهحل همه مشکلات وب۲ نیست. حتی ممکن است لازم باشد برای حل همان چالشهای قدیمی، این بار با رویکردها و ابزارهای جدیدتری تلاش کنیم.
جمع بندی
وب۳ نمایانگر نسل آینده اینترنت است که با بهرهگیری از فناوریهای غیرمتمرکز مثل بلاکچین، قصد دارد کنترل دادهها و تجربه دیجیتال را به خود کاربران بازگرداند چیزی فراتر از مدل متمرکز وب۲ که امروز میشناسیم. باوجود چالشهایی مانند نوسانات بازار رمزارزها، ملاحظات قانونی و تجربه کاربری هنوز در حال تکامل، رشد واقعی کاربردهای وب۳ در حوزههای مالی، توکنیزهسازی، NFTها و بازیهای بلاکچینی نشان میدهد که این فناوری مسیر پیشرفت دارد.
در این مسیر تحول دیجیتال، نایس کدرز بهعنوان مجموعهای متخصص در طراحی سایت، توسعه وب، سئو و راهکارهای دیجیتال همراه شماست تا علاوه بر فهم بهتر این مفاهیم، بتوانید حضور آنلاین خود را قدرتمندتر و مؤثرتر بسازید. در نایس کدرز، هدف تنها ساختن وبسایت نیست؛ بلکه خلق تجربه، افزایش دیدهشدن و رشد واقعی کسبوکار شما در فضای دیجیتال است.
